II SAVJETOVANJE BH KOMITETA

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina
Mr. Edin Zametica, dipl.ing.el.

Sažetak: Restauracijom transformatora snage produžava se eksploatacioni vijek transformatora koji su u normalnom pogonu, odnosno vraćaju u pogon transformatori na kojima se desio kvar, bilo normalnom eksploatacijom ili kao posljedica ratnih dejstava, kao poseban slučaj u našim uslovima.
Proces restauracije, u opštem smislu, podrazumjeva revitalizaciju, reparaciju ili zamjenu transformatora novim. Odluka o obimu i prirodi restauracije donosi se na osnovu kompleksnih ispitivanja, a sam proces predstavlja multidisciplinarnuaktivnost, što se globalno razmatra u radu.
Osnovni problem: nosilac aktivnosti restauracije, potvrda o obimu i vrsti restauracije, mjesto restauracije, potvrda uspješnosti restauracije, kao i sredstva za restauraciju i ispitivanje, odnosno odgovornosti u provedbi kompletne procedure, razmatraju se globalno i prezentiraju određene opšte smjemice.
 

RESTAURACIJA TRANSFORMATORA SNAGE NA MJESTU UGRADNJE

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina

Sažetak: Produženje eksploatacionog vijeka i pouzdaniji režim rada transformatora snage, kao dijela elektroopreme savremenog elektroenergetskog sistema, osnovni je trend u ovoj oblasti, u svijetu, danas. To je rezultiralo razvojem savremenih sistema kontinuiranog i kontinualnog metoda praćenja stanja transformatora u pogonu (kompjuterizovani sistem kontrole i nadzora stanja transformatora u eksploataciji), primjenom novih metoda dijagnosticiranja kao sredstva za reduciranje defektnih stanja transformatora u eksploataciji te specifikacijom iskustvenih procedura restauracije transformatora na mjestu ugradnje. Restauracija transformatora snage na mjestu ugradnje, kao metod koji se sve češće koristi kao mjera preventivnog i postdefektnog načina produženja eksploatacionog vijeka transformatora, pretstavlja kompleksnu aktivnost koja u sebi sadrži tri bitne komponente: tehnički, ekonomski i strateški faktor.
Osnovne karakteristike tog metoda, kompleksnost koju sobom nosi, te faktori odluke dati su radom.

Fadil Nadarević, dipl.inž.el.
Sulejman Mešalić, dipl.inž.el.
Termoelektrana “Tuzla” u Tuzli Bosna i Hercegovina

Sažetak: Kao posljedica jednog od nekoliko granatiranja TE “Tuzla,” između ostalog oštećenje i blokovski transformator TI snage 40 MVA. Ulje iz transformatora je iscurilo, a od kiše koja je intenzivno padala cijelu noć u unutrašnjost kotla je prodrla vlaga i voda. Nakon sanacije kazana transformatora, na osnovu obavljenih mjerenja je zaključeno da se izolacija transformatora mora sušiti. Transformator je vakuumiran, a zatim je nasuto ulje pod vakuumom i izvršene su pripreme za sušenje. Kao najprikladniji način za sušenje izolacije namotaja odabrano je sušenje izolacije razvijenom količinom topline u transformatoru u režimu kratkog spoja bloka. Ovaj rad je posvećen toj problematici.
 

Vidović Ninoslav, dipl.ing.el.
JP ELEKTROPRIVREDA BiH ELEKTROPRENOS – SARAJEVO Bosna i Hercegovina

Sažetak: U TS Sarajevo 7 (Buća Potok) na transformatoru Končar 31,5 MVA 1 TRP–31500–123/C došlo je do kvara što je izazvalo isključenje transformatora iz pogona. Zanimljivost kvara je u njegovoj banalnosti obima i sanacije, medutim i u punoj komplikovanosti da se iznade i defektira mjesto kvara.
Uspješnost ovoga postupka ogleda se da je sve uradeno na licu mjesta uz sve ostale ograničene mogućnosti.
U napisu koji ima karakter informacije data je hronologija dogadaja, djelovanje zaštita, mjerenje i ispitivanje transformatora za opis – obim i sanaciju kvara.

Fuad Smailbegović, dipl. ing. el.
JP ELEKTROPRIVREDA BiH
ELEKTROPRENOS – SARAJEVO
Bosna i Hercegovina

Sažetak: U materijalu je izložena problematika iz Elektroprenosa Sarajevo na sušenju izolacije, u ratu havarisanih učinskih transformatora u vlastitom kotlu i na mjestu ugradnje, a koji su ostali bez izolacionog ulja u dužem periodu, dileme i opredjeljenja oko izbora najpovoljnije tehnologije sušenja i odgovarajuće opreme i njene cijene kao i prikaz provedenih sanacija.
 

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST
Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina
Alija Smaka, el.tehn.

Sažetak: Kako je transformator ključna komponenta prijenosa i distribucije električne energije, to je veoma bitno imati stalan uvid o stanju transformatora u pogonu tijekom eksploatacionog perioda. U tu svrhu razvijen je odreden broj metoda za kontrolu, nadzor i ispitivanje sistema izolacije transformatora. Svaka od primjenjenih metoda ima svoje osobenosti prvenstveno po pitanjuo sjetljivosti, primjenljivosti i sveobuhvatnosti. Specifična karakteristika svake od datih metoda je da sistem izolacije posmatraju ili u globalu ili samo kao jedan njegov dio. Zbog toga je, za pravovaljanu interpretaciju dobijenih rezultata, za svaki primjer ponaosob, neophodno koristiti kombinaciju više ispitnih metoda i poznavati prirodu i karakter kvara. U procesu kontrole, nadzora i ispitivanja sistema izolacije transformatora, pored ispitnih metoda sa svim svojim karakteristikama, te prirode i karaktera kvara, veoma bitne faktore čine i ispitna ekipa, vlastito iskustvo i iskustvo drugih, poznavanje eksploatacionih događaja i njihova hronologija, ispitna oprema, poznavanje proizvoda, itd. U posebnim slučajevima, ovisno o tehničkim, strateškim ili ekonomskim faktorima, preporučuje se korištenje posebnih ekspertnih sistema i/ili kolegija eksperata.

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el. Mr. Edin Zametica, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina

Sažetak: Transformatori su veoma bitna i skupa komponenta u sistemu preiiosa električne energije, a uobičajeno ne posjeduju odgovarajući kontinualni nadzor stanja u pogonu. Rezultat toga su kvarovi, nastali bez “upozorenja,” sa posljedicom prekida u napajanju. Osim toga, veći kvarovi na transformatoru su kadkada kobni i gotovo uvijek praćeni nereverzibilnim devastacijama, koje se ne mogu sanirati na licu mjesta. Pravovremenim dijagnosticiranjemnižih nivoa oštećenja sistema izolacije transformatora prije nego nastupi pravi kvar moglo bi se blagovremeno reagirati reparacijom ili zamjenom transformatora u kontrolisanom obliku. U tu svrhu realizovan je sistem za kontinualnu kontrolu stanja sistema izolacije transformatora, odnosno kompletne jedinice u pogonu. Metoda je novijeg datuma, dijelom u eksperimentalnoj fazi, ali se već koristi za neke strateški bitne transformatore u elektroenergetskom sistemu razvijenih zemalja.
 

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el. ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina

Sažetak: Radom su prezentirani osnovni principi i tehnike prilagodene ili razvijene u cilju procjene i produženja eksploatacionog vijeka transformatora snage kao vitalne komponente elektroenergetskog sistema. Razmatrani su kompleksni aspekti procjene životne dobi transformatora, prezentirani novi pristupi i pogledi bazirani na relevantnim pokazateljima starenja sistema uljno–papime izolacije i vjerovatnošću kraja eksploata–cionog perioda transformatora snage u pogonu. Kompleksnost navedenog problema nije rezultat samo multidisciplinarnosti predloženih ispitnih metoda nego i mnogih spoljnih faktora bitnih po životni vijek transformatora i mjerodavan sud o prirodi aktivnosti pri sanaciji transformatora, što je esencijalni predmet rada.

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el. Mr. Edin Zametica, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku – IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina

Sažetak: Razvoj savremenih izolaciono–konstruktivnih materijalana bazi kompozita (armaturni materijali impregnisani sintetskim smolama) uslovljava razvoj novih tehnoloških postupaka, te njihovu specifičnu primjenu i u elektroenergetici. S druge strane, sa stanovišta eksploatacije, sve su strožiji zahtjevi za elektroaparate po pitanju povećane otpornosti na električna, mehanička i termička naprezanja, dužim periodom eksploatacije, pouzdanošću u radu, poboljšanjem požarnih karakteristika, a u novije vrijeme i brigom za životnu i radnu okolinu, što je diskutovano u okviru kratke analize podmčja primjene novih izolacionih materijala i tehnoloških rješenja.
Primjena novih materijala i tehnoloških rješenja uvjetovala je značajne modifikacije na dizajnu statičkih mašina (transformatori snage, mjerni transformatori, VP linijske zapreke i višenamjenski energetski reaktori sa vazdušnom jezgrom uopšte, itd.), a rezultiralo je aparatima novih tehničkih karakteristika, kako slijedi.
Radom se dakle upoznajemo sa osnovnim osobenostima nekih značajnih reprezentenata kompozitnih izolacionih materijala, tehnološkim postupcima za njihovu proizvodnju i primjenu kao i područjem primjene, te osnovnim tehničkim osobinama statičkih mašina realizovanih upotrebom novih izolacionih materijala i/ili specifičnih tehnoloških postupaka.

Nedim Sarajlić, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST Institut za elektroenergetiku–IRCE Sarajevo, Bosna i Hercegovina
Mr. Zoran Srzić, dipl.ing.kem., Institut zaštite od požara i eksplozije Sarajevo,
Bosna i Hercegovina

Sažetak: Klasični uljni transformatori, transformatori punjeni PCB–om, transformatori punjeni drugim tečnim dielektricima, kao i klasični suhi distributivni transformatori snage ne mogu odgovoriti strogim zahtijevima protivpožarne zaštite i zahtjevima očuvanja životne i radne okoline. Suhi distributivni transformatori snage nove generacije, realizovani primjenom savremenih izolaciono–konstruktivnih materijala kao i novim tehnološkim rješenjima,
odlikuju se poboljšanim požamim karakteristikama i manje su opasni po čovjeka i njegovu okolinu. Kako ne postoje standardi a ni propisi za ispitivanje požarnih karakteristika ovih transformatora, rad ima za cilj da ukaže na jedan od mogućih puteva testiranja transformatora u približno realnim uvjetima požara, te procjenu efekata gorenja transformatora na okolinu.
 

Meršnik Slobodan, dipl.ing.el.
ENERGOINVEST d.d. DALEKOVODI Tvornica dalekovodnih stubova Sarajevo,
Bosna i Hercegovina

Sažetak: Nova konstrukcija se bazira na iskustvima i rješenjima do sada korištenih tehnologija u proizvodnji prigušnica. Mislimo da je ovo kombinacija najboljeg iz sve tri usporedne tehnologije. Posebno je bitno istaknuti da je ova tehnologija najlakše primjenjiva u uslovima blokade, jer za primjenu ove tehnologije postoje uvjeti za proizvodnju na svim slobodnim dijelovima naše Republike.
 

Nedžad Isabegović, dipl.ing.el., Fakultet elektrotehnike i mašinstva, Tuzla
Nedim Sarajlić, dipl.ing.el., ENERGOINVEST – IRCE, Sarajevo
Republika Bosna i Hercegovina

Sažetak: Posljednjih godina, karakterisanih punim zamahom na uvođenju i uspostavljanju novih tehnologija, realizovan je, u okviru Energoinvestovog Instituta za elektroenergetiku – IRCE, suhi distributivni transformator u tehnologiji “filament winding” . Novo tehnološko
rješenje, kako transformatora, tako prvenstveno namota, karakteriše intenzivan rad na istraživanju u oblasti dizajna. Rad prvenstveno daje aspekt dimenzioniranja namota transformatora u pogledu izdržljivosti naponskih naprezanja, osnovna obiljezja i novi, savremeniji pristup. U zadnjem dijelu rada daju se osnovne smjernice daljeg istraživanja u ovoj oblasti, a koje se mogu primijeniti, kako za dati tip i vrstu namota i transformatora, tako i namota i transformatora uopšte.

BH K Cigré | Članstvo | Stručni skupovi | Izdanja | Najave | Linkovi